TOKİ yeniden tartışma gündemine taşındı!
![TOKİ yeniden tartışma gündemine taşındı!](https://cdn.emlakkulisi.com.tr/resim/orjinal/MTAxMTYyOT-toki-yeniden-tartisma-gundemine-tasindi.jpg)
Son günlerde yaşanan Samsun sel baskını ve Krymsk, 2014 Kış Olimpiyatları'nın yapılacağı Soçi'ye yakınlığı nedeniyle TOKİ yeniden gündeme oturdu
Ani sel baskınları geçen hafta Rusya ve Türkiye'de can aldı. Samsun'da
12, karşı taraftaki Krymsk'te ise 170 kişi hayatını kaybetti. Krymsk,
2014 Kış Olimpiyatları'nın yapılacağı Soçi'ye yakınlığı nedeniyle
gündemdeydi. Samsun'daki sel baskını, TOKİ'yi yeniden tartışma
gündemine taşıdı. Ben, TOKİ'nin yani Toplu Konut İdaresi'nin, son
dönemdeki 1930'lardan kalma devletçiliğimize en güzel örnek olduğunu
düşünüyorum. Hâkimin, savcının, avukatın ve de polisin aynı olduğu bir
sistemden adalet çıkar mı? çıkmaz. Aynı mantıkla tasarlanmış TOKİ'den
de hayırlı iş çıkmaz.
Neden niyetler halis bile olsa TOKİ modelinden
hayırlı iş çıkmaz? Birincisi, TOKİ kentsel arsa üretimi, imar
düzenlemesi ve de müteahhitlik faaliyetlerinde bir güç temerküzü
anlamına gelmektedir. Gücün yoğunlaşması kötüdür. Şeffaflığı engeller.
Bakın sırasıyla TOKİ neler yapabilmektedir? Bir, beğendiği Hazine
arazisini imara açabilmektedir. İki, imara açmaya karar verdiği
arazinin, imar düzenlemelerine yine kendisi karar vermektedir. üç, bu
arazi üzerinde inşaatın kimler tarafından yapılacağını da kendisi
kararlaştırmakta ve inşaatı bizatihi kendisi yaptırmaktadır. Dört, işi
tanımlayıp şirketleri yarıştırmak yerine, ‘belli istekliler
arasında ihale usulü' ile doğrudan şirketi tanımlamayı sevmektedir.
Beş, rantı ister istemez kendisi yaratmakta ve sonra da onu herhangi
bir kurala bağlı olmadan kendisi dağıtmaktadır. Merkez sağın, Süleyman
Bey'in veciz ifadesiyle söylersem "Verdimse ben verdim, ne olmuş?"
geleneğinin ahir zamandaki taşıyıcı kolonu bizatihi TOKİ'dir.
Siyasetin bir nevi ta dibidir. Ve kontrolsüzdür. Bu birinci noktadır.
Geleyim ikincisine, müteahhitlik sektörümüzün taşeronlaştırılmasında
en büyük pay bana kalırsa TOKİ'nindir. Türkiye'de inşaat sektörünün
geleceğini, ne yazık ki TOKİ biçimlendirmektedir. Ben, Türk
müteahhitlik şirketlerinin uluslararası başarı ve de aynı anda
başarısızlıklarının ana sorumlusunun TOKİ olduğu kanaatindeyim.
Geleyim, yukarıdaki ‘ne yazık ki' ifadesine: Bunu yaparken ne
yaptığını bilmekte midir? Bence hayır. TOKİ'nin ekonomimize verdiği
zararın farkında olmadığını düşünüyorum.
Nedir taşeronlaşmada TOKİ'nin
payı? İlki basittir. İçeride iş yapacak olanlar, inşaatı esas olarak
TOKİ'nin taşeronu olarak yapmaktadırlar. TOKİ'nin çalışma ilkesi,
rekabet ortamının oluşmasını engellemektedir. Kamu arazilerini
bedelsiz kullanma hakkı olan TOKİ ile kendi ürettiği konutu satan
(yap-sat) özel sektörün rekabet etmesi mümkün değildir. İkincisi ise
dışarıdaki şirketlerimizin taşeronlaşmasıdır. Bugün Türk müteahhitlik
şirketleri dünyanın dört bir yanında at koşturmaktadır. Türk
müteahhitleri, tasarımın ve dolayısıyla katma değerin daha yüksek
olduğu işlerde yokturlar. Katma değeri az olan işin ekonomimize
katkısı da az olur.
Burada TOKİ'nin payı ikilidir. öncelikle Türk
müteahhitlik şirketlerinin uluslararası başarılarının nedeni TOKİ'dir.
TOKİ'ye yerel taşeron olamayan eski dönem şirketleri, çaresiz
uluslararasılaşmışlardır. Arkalarında yeterli destek olmayan, güçsüz
şirketlerin uluslararasılaşması ise yalnızca küresel taşeronlaşmayı
getirmiştir. İten TOKİ'dir. Bir üçüncü noktayı da hemen ekleyeyim.
TOKİ'nin temel problemi, verdiği kararların, yol açtığı sonuçların
değerlendirilmiyor olmasıdır. TOKİ'nin inşaat malzemeleri sanayimize
olan etkisi daha incelenmiş değildir. TOKİ'nin kentleşme politikaları
içindeki yeri de daha ayrıntılı olarak incelenmiş değildir. Mahalleyi
yok etmek, şehri birbirinden kesin çizgilerle ayrılan gettolardan
oluşan, araba hâkim bir mekâna dönüştürmek iyi midir? Bence değildir.
Ama bakın, TOKİ'nin kentsel dönüşümden anladığı budur. Yapılan, bu
ülkede muhafazakârlığın geleneksizliği ile yakından ilintilidir.
Kentlerimizin geleceği ile ilgili kararların şeffaf olmayan bir
biçimde alınıyor olması iyi değildir. İktisadi büyüme sürecimiz için
de kötüdür.
TOKİ, müteahhitlik şirketlerinin Kore'ninkiler gibi büyük
olmasının önünde engeldir. Bunu akılda tutmakta fayda vardır. Niyetler
halis olsa bile TOKİ modeli zararlıdır. Cehenneme giden yol iyi niyet
taşlarıyla döşelidir.
Radikal/Güven Sak